Lý thuyết Thiên Nga Đen cho chúng ta biết những điều trước đây được cho là không thể xảy ra – hoặc chưa bao giờ được nghĩ đến.
Điều này không giống với việc thỉnh thoảng có điều kỳ lạ hiếm hoi nào đó xảy ra, mà là những điều chưa bao giờ tưởng tượng lại có thể xuất hiện.
Ý tưởng Thiên Nga Đen phổ biến nhờ nhà phân tích rủi ro Nassim Nicholas Taleb trong cuốn sách bán chạy nhất Fooled by Randomness (tạm dịch: Bị lừa bởi sự ngẫu nhiên) (2001) và The Black Swan (Thiên Nga Đen) (2007), nhưng thuật ngữ này đã có từ trước đó rất lâu.
Cho đến thế kỷ XVII, con người vẫn chỉ có thể tưởng tượng ra những con thiên nga màu trắng, bởi tất cả thiên nga từng được nhìn thấy đều có bộ lông trắng.
Đến thế kỷ XVII, tại London, những gì được xem là bất khả thi đều được gắn với thuật ngữ “Thiên Nga Đen”.
Nhưng sau đó, Willem de Vlamingh, nhà thám hiểm người Hà Lan khi đến Tây Úc vào năm 1697 đã nhìn thấy một con thiên nga đen.
Đột ngột, những điều không thể nghĩ đến bỗng trở thành sự thật.
Con người đã luôn từng đoán rằng con thiên nga tiếp theo họ thấy sẽ là một thiên nga trắng, nhưng khám phá về thiên nga đen đã phá vỡ hoàn toàn thế giới quan này.
Dĩ nhiên, Thiên Nga Đen chỉ là một sự ẩn dụ.
Cũng giống như Trân Châu Cảng, sự nổi lên của Internet, sự kiện 11/9 và cuộc khủng hoảng ngân hàng gần đây.
Không sự kiện nào trong số đó có thể dự đoán – nhưng khi nhìn lại, tất cả những dấu vết đều đã ở đó.
Chỉ là chúng ta không chú ý đến.
Như cách Taleb dùng từ, Thiên Nga Đen biểu tượng hóa sự vô tác dụng của việc tiên đoán dựa trên kinh nghiệm trước đó.
Thiên Nga Đen là những sự kiện hoặc mẩu thông tin tồn tại bên ngoài những mong đợi thông thường của chúng ta, và vì vậy, chúng không thể tiên đoán.
Đây là một khái niệm quan trọng trong đàm phán.
Từng cuộc đàm phán sẽ có những dạng thông tin khác nhau.
Có những thông tin chúng ta đã biết, như tên đối phương, mức lương HR đưa ra và kinh nghiệm của chúng ta từ những cuộc đàm phán trước.
Đó là những điều chúng ta biết mình biết.
Có những thông tin chúng ta chắc chắn chúng tồn tại nhưng chúng ta không biết, chẳng hạn vấn đề nội bộ công ty, chính trị, văn hóa…
Đây là điều chúng ta biết mình không biết và chúng như những lá bài tẩy trong bài poker; bạn biết chúng có ở đó nhưng không biết ai sẽ có chúng.
Nhưng quan trọng nhất là những gì chúng ta không biết rằng mình không biết, những thông tin chúng ta không bao giờ tưởng tượng ra lại có thể thay đổi cuộc chơi nếu được phát hiện.
Có thể HR tìm mọi lý do từ chối bạn chỉ vì họ đã chuyển sang ứng viên khác.
Những điều chúng ta không biết mình không biết chính là Thiên Nga Đen.